Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili dezenformasyon kafa karışıklığı yaratıyor! İşte sosyal medyada dolaşan yalan haberler

Rusya‘nın Ukrayna‘yı saldırısı sürerken sosyal medyada ciddi bir veri kirliliği yaşanıyor. Bu durumun bir nedeni de gerçeği yansıtmayan çoğu görsel malzemenin paylaşımı. Bambaşka sosyal medya platformlarında savaşla ilgili olduğu bahis edilen oysa gerçekte izleyicileri yanlış yönlendiren ya da sahte olan resim ve videolar paylaşılıyor. Bu tür paylaşımlar hem dünya çapında keza de Türkiye’de yaygın bir şekilde yapılıyor. sosyal medya mesajlarındaki bir takım savaş görüntüleri geçmişteki çatışmalara ait.

ESKİ GÖRÜNTÜLER MİLYONLARCA DEFA İZLENDİ

Ukrayna ile ilgili olduğu iddiasıyla paylaşılan ama BBC’nin yıllar öncesine ait olduğunu tasdik ettiği bir görüntü sosyal medyada yalnızca bir günde 27 milyon kez izlendi. Bu durum, bu cins görüntülerin ne dek süratli yayılabildiğini gösteriyor. Gerçek diye paylaşılan görüntüler içinde video oyunları görüntüleri gibi gerçek olmayan görsel malzemelerin olması da dikkat çekiyor. öte taraftan viral olan kimi görüntüleri ise onay etmek bazen zorlama olabiliyor.

Ukrayna‘daki savaşla ilgili sosyal medyadaki gerçek dışı görsel paylaşımları derledik.

BAKANLIK HESABINDAN OYUN PAYLAŞIMI

Bu süreçte takipçileri hatalı yönlendiren görüntüler, ‘sıradan’ sosyal medya kullanıcılarından geldiği gibi devlete ait kaynaklardan da gelebiliyor. Bunun bir örneği, Ukrayna Savunma Bakanlığı’nın teyitli Twitter hesabından atılan bir tweet. Bakanlık, 25 Şubat tarihinde, iki askeri uçağın it dalaşını gösteren bir video paylaştı. Video, “Silahlı Kuvvetler’in Hava Gücü’nün MİG-29’unun, Rus işgalcilerin ‘eşi yarı bulunmaz’ Su-35’ini yıkım ettiği” yönünde bir ifadeyle paylaşıldı. Fakat BBC İzleme Servisi’nin incelemesine tarafından bu, Digital Combat Simulator World (DCS World) adlı bir savaş uçağı simülasyonu içerikli video oyununa ait. Bu tür oyun görüntüleri bu şekilde öncelikle kullanılmıyor.

Örneğin Rusya‘nın devlet televizyonu kanallarından biri olan Kanal 1’de 2018’de yayımlanan bir programda, Suriye’deki savaşla ilgili olduğu açıklanmış bir görünüm kullanılmış ancak bunun daha sonra Arma-3 adlı bir video oyununa ait olduğu ortaya çıkmıştı.

2014’TE ÇEKİLEN GÖRÜŞ VİRAL OLDU

sosyal ağ platformu TikTok’ta, yeni olmayan ve yanlış bilgiyle paylaşılan bir video dünya çapında milyonlarca kez izlendi. Videonun bir hava üssünde Rus askerlerle aleyhinde karşıya gelen Ukrayna askerlerini gösterdiği iddia ediliyor. Fakat bu doğru değil. Bilgi kirliliği alanında etkinlik belirten bir oluşum olan Logically’nin doğrulama uzmanlarının incelemesine tarafından bu gösterme, 2014 yılında Rusya‘nın Kırım’ı ilhakı esnasında, Sivastopol yakınlarındaki Belbek Hava Üssü’nde çekildi. Bakiş o dönemde, BBC Türkçe’nin YouTube sayfasında da yayımlanmıştı.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası sosyal medyada savaşla ilgili paylaşılan gerçek dışı fotoğraf ve videolar

SURİYE’DE ÇEKİLMİŞ DRONE GÖRÜNTÜSÜ

Ukrayna’yı destekleyen, resmi olmayan bir hesaptan keza Facebook hem de Twitter’da paylaşılan, bir silahlı insansız hava aracının nişangâhından çekilmiş bir videonun ise Ukrayna’daki bir grup Rus askerinin ve teçhizatlarının yok edilmesini gösterdiği bahis ediyor. Ancak BBC İzleme Servisi’nin incelemesine kadar video, 2020 yılında Suriye’de çekilmiş. Yeni paylaşılan versiyonda görünüm, ters yüz edilmiş görünüyor. Bu değişiklik, videonun onaylama edilmesini durdurmak amacıyla üretilmiş olabilir. Twitter paylaşımı sonra silindi.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası sosyal medyada savaşla ilgili paylaşılan gerçek dışı fotoğraf ve videolar

ELEKTRİK SANTRALİ PATLAMASI ÇİN’DEKİ OLAYA AİT

Dünya çapında Twitter’da yanlış bir bilgiyle paylaşılan bir başka videoda ise Ukrayna’daki bir Rus hava saldırısının, “Luhansk’taki bir elektrik santralinde bir zincirleme tepkiye niçin olduğunu” öne sürülüyor. Öbür hesapların videoyu yüklemesiyle görünüm dünya çapında yüz binlerce kere izlendi. Ancak BBC İzleme Servisi’ne tarafından video sahiden 12 Ağustos 2015 tarihinde Çin’de Tianjin kentinde yaşanan patlamaya ait. Olayda, kentin limanında, kimyasal maddelerin bulunduğu bir konteynırın patlaması sonucu 173 birey yaşamını yitirmişti. Patlama anının görüntüleri 2015’te BBC Türkçe’nin YouTube sayfasında da yayımlanmıştı.

TİKTOK’TA VİRAL OLAN PARAŞÜT GÖRÜNTÜSÜ

Son günlerde bir TikTok videosu da bunun Ukrayna savaşına ait olduğunu düşünen binlerce kullanıcı kadar paylaşıldı ve on milyonlarca kere görüntülendi. Klipte, üzerlerinde askeri elbise bulunan bir grup kişinin, bir tarım arazisine paraşütle inerken Rusça bağırdığı ve güldüğü görülüyor. Binlerce kullanıcı bu videonun işgalde bulunan Rus askerlerini gösterdiğini sandı. Oysa BBC İzleme Servisi’nin incelemesine göre gerçekte bu video, olasılıkla Rus ordusu mensubu bir birey göre çekilmiş. Kişi bu videoyu Instagram hesabına 2015 yılında yüklemiş. Bu birey bu eski videoyu, Rusya‘nın Ukrayna işgalinin başladığı 24 Şubat tarihinde ise TikTok kanalına yükleyince, sosyal medya kullanıcıları Ukrayna’daki savaşta çekilmiş bir video sanarak yaymaya başladı.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası sosyal medyada savaşla ilgili paylaşılan gerçek dışı fotoğraf ve videolar

HARKOV’DAKİ RUS HAVA SALDIRISI İDDİASI

İşgalin ilk günlerinde sosyal medyada yayılan bir görüntünün, Rus Hava Kuvvetleri’nin Ukrayna’nın Harkov şehrine hava saldırısı yaptığını gösterdiği iddia edildi. Türkiye’de yaygın olarak paylaşılan videoyu bazı gazeteciler sosyal medya hesaplarında ve bazı TV kanalları da haberlerinde kullandı. Ama kararsız bilgileri inceleyen Tasdik ve Doğruluk Payı platformlarının incelemelerine göre video güncel değil. Bu platformlar, videonun 2020 yılına ait olduğunu belirtti. Videonun reel bir savaş değil Rusya‘daki bir hava gösterisine ait olduğu aktarılıyor.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası sosyal medyada savaşla ilgili paylaşılan gerçek dışı fotoğraf ve videolar

TÜRKÇE RAP SÖYLEYEN ASKERLER

Türkiye’de ayrı sosyal ağ platformlarında yaygın olarak paylaşılan bir videoda, Ukrayna’da atama yapan iki Rus askerin “Patlamaya devam” bir Türkçe şarkısını eğlenerek söylediği görülüyor. Şarkı, İsyan Tetick adını kullanan rap şarkıcısı Ramazan Aslan’a ait ve nakaratında “Ses ver Adana, zirveden selamlama” sözleri yer alıyor. Bazı haber siteleri de bu videoyu haberleştirdi. Ancak Doğrulama’in araştırmasına kadar ise bu video yeni değil. Bir kullanıcı tarafından 2020 yılında Instagram’da paylaşmış. Onay’in ulaştığı Zhamik adlı sosyal medya kullanıcısı, Rus vatandaşı olduğunu, Ahıska Türkü olmasından dolayı Türkçe konuşabildiğini, videoyu iki yıl önce askerlik yaptığı sırada bir Rus arkadaşına öğrettiğini ve eğlenmek için kaydettiklerini söylemiş. Bu kişi, şu anda çatışmalarda bulunmadığını da belirtmiş.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası sosyal medyada savaşla ilgili paylaşılan gerçek dışı fotoğraf ve videolar

KIZIYLA VEDALAŞAN BABANIN GÖRÜNTÜSÜ

Türkiye’de sosyal medyada yoğun olarak paylaşılan bir başka görüntüde, bir babanın kızıyla şehvetli vedalaşma anları görülüyor. Çoğu hesap bu görüntüyü, “orduya katılmak için kızıyla vedalaşan Ukraynalı askeri gösterdiği” iddiasıyla paylaştı. Oysa ayrıca Doğrulama keza de Doğruluk Payı’nın incelemesi, videonun 21 Şubat 2022 tarihinde, Rusya yanlısı ayrılıkçı alan Donetsk Millet Cumhuriyeti’ndeki Gorlovka şehrinde kaydedildiğini ortaya koyuyor. Bu organizasyonlar, videonun Rusya’ya karşısında savaşacak bir Ukrayna askeri babayı değil, çatışmalardan korunmak üzere diğer bir kente gönderilen ailesine veda eden bir babayı gösterdiğini belirtiyor.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgali sonrası sosyal medyada savaşla ilgili paylaşılan gerçek dışı fotoğraf ve videolar

GERÇEK Mİ KURGU MU?

Savaş gibi çok hızlı çoğalan olaylarda sosyal medyada yalan veya izleyicileri hatalı yönlendirici görsellerin paylaşımı artıyor. Birçok sosyal ağ kullanıcısı, görüntülerin reel olduğunu sanarak, gerçekliği yansıtmayan görüntüleri paylaşabiliyor. Uzmanlar, sosyal medya kullanıcılarına hatalı bilgiyi daha pozitif yaymamak için, paylaşım yapmadan önce fazla kısa bir zaman de olsa beklemelerini, gördüklerinin gerçek ve kaynaklarının güvenilir olup olmadığını düşünmelerini öneriyor. Görüntülerin bambaşka güvenilir kaynaklarla tasdik edilmesinin bunların yaygın bir şekilde önüne geçilmesine engel olabileceği aktarılıyor.

BBC

Ukrayna, Rusya, Medya, Rus, Dünya, Haberler



Yorum yapın

SMM Panel